Toespraak Ds. Diepersloot 4 mei 2015

Een Stille Tocht is niet meer uitzonderlijk, her en der gebeurt het met een zekere regelmaat: mensen lopen in stilte om uitdrukking te geven aan dat waar geen woorden voor zijn: de ontzetting, de woede, het verdriet over het verlies aan mensenlevens.
Zo is de stilte, waarin even niet gesproken wordt, een welsprekend getuigenis.

Dat geldt ook voor de Stille Tocht op de vierde mei, als we allen herdenken die de oorlog niet overleefden.  Die stilte geeft ons de gelegenheid om ons heen te kijken. Dan zien we in de Hoogstraat en op de Markt een aantal huizen die  na de oorlog zijn gebouwd; op die plaatsen stonden eerst andere huizen – dat geldt voor alle 112 panden, die totaal verwoest zijn.
In veel van die panden woonden mensen; een aantal van hen behoorden tot de 69 Wageningse burgers en de 5 soldaten, die omkwamen in de oorlog.

We zien de Grote Kerk, twee keer grotendeels in puin geschoten.
Op de Walstraat stonden vlak bij elkaar de Doopsgezinde Kerk en de Synagoge, van beide is geen spoor meer te bekennen.

Ook niet meer te zien zijn de tientallen bordjes met de tekst ‘Verboden voor Joden’.
Die stonden er in de oorlog nog steeds, toen hier al nauwelijks meer Joden waren.
Tegenover de plek van de synagoge staat nu het Joods monument ‘De Levenspoort’.
Het herinnert ons aan de 71 leden van de kleine Joodse streekgemeente, die de oorlog niet overleefd hebben;
15 van hen uit Wageningen zijn vermoord in Auschwitz.

Ook na 70 jaar is het goed op deze dag onze Stille Tocht te lopen, omdat er onder ons slachtoffers leven
– van de eerste, de tweede, soms zelfs derde generatie –
die de pijn van de oorlog tot hun laatste snik met zich meedragen.

Er is nog een  reden.
Op mijn kamer hangt een foto die ik meer dan 30 jaar geleden maakte op de oude Joodse begraafplaats in het toenmalige Oost-Berlijn.
Die foto toont een muur, met daarop de tekst –  vertaald:
‘Hier sta je zwijgend; maar als je je omdraait, zwijg dan niet’.

Omzien naar het verleden doen we in het heden met het oog op de toekomst.
Opdat we zullen weten wanneer het goed is te zwijgen
én zullen weten wanneer het noodzakelijk is te  spreken.

Als je je omdraait, zwijg dan niet.
Als opnieuw antisemitisme de kop opsteekt,
als opnieuw groepen mensen tot zondebok worden gemaakt,
als opnieuw vreemdelingenhaat aangewakkerd wordt – zwijg dan niet!

Laten we elkaar een betekenisvolle stille tocht wensen.

Johannes Diepersloot