Overlijden Ton Steenbergen

Met het overlijden van A.G. Steenbergen (Ton) kijken we met dankbaarheid terug op zijn leven vanwege de grote betekenis die hij is geweest in het documenteren van de geschiedenis van de Joodse gemeenschap in Wageningen. Hij is 91jaar oud geworden. Hij heeft zich vanaf de oprichting van de stichting met volle overtuiging ingezet totdat het voor hem echt niet meer ging. Dankzij hem heeft Wageningen en omgeving een rijk oeuvre van boeken waarbij een stevig fundament is gelegd waarop wij als stichting verder kunnen bouwen.

• Rouwkaart dhr. A. G. Steenbergen.pdf
• Bidprentje dhr Steenbergen (2024-07-24).pdf (na afloop rouwdienst uitgereikt aan bezoekers)

Afscheidstoespraak in de Johannes de Doperkerk, 26 juli 2024.

Door Jaap Meijer

Namens Joods Erfgoed Wageningen sta ik stil bij Ton die zoveel betekent heeft voor onze stichting. Ik ben met Jan van den Burg nog de enige van de huidige bestuurders die hem heeft gekend toen Ton nog in het bestuur zat. Maurice Elzas en zijn vrouw Jetty, Madelon Bino en Theo Dillissen zijn de afgelopen 4 jaar Ton voorgegaan. Met het plotselinge verdwijnen van Theo verloor Ton ook een dierbare vriend die heel veel voor hem betekent heeft en die hem veel opgezocht en begeleid heeft totdat Ton in het Pieter Pauw verpleeghuis aan Vilente opgenomen werd.

Ton markeert een periode waarbij de stichting vooral terugkeek naar de tweede wereldoorlog en herdacht dat in Wageningen vanaf de 17e eeuw ooit een Joodse gemeenschap, een kehilla, functioneerde met een eigen begraafplaats, ritueel bad (mikwe) en synagoge. Ton liep als kind naar de lagere school langs de oude Joodse begraafplaats en was van jongs af aan geïntrigeerd door de grafzerken met de symbolen zoals de wapperende handen op enkele graven.
Ton liep op 4 mei elk jaar mee met de stille tocht langs zijn monument. Uiteindelijk lukte dat alleen met een rollator en ondersteuning van een arm van een ex-marinier die zich over hem ontfermde.

Ton stond aan de wieg van het Joodse Monument aan de Walstraat, waarbij een committee uit 5 inzendingen koos voor het ontwerp van Jetty Elzas met daarin een koker met een lijst van namen ter herinnering van de 70 Joodse bewoners die zijn weggevoerd en niet teruggekeerd. Ton deed historisch onderzoek, schreef verhalen op van Joodse inwoners en de stichting bundelde de verhalen tot boeken.
Het laatste boek dat de stichting in maart 2023 uitgaf was Joods Wageningen en de Tweede Wereldoorlog. Toen ik Ton uitnodigde om bij de boekuitreiking aanwezig te zijn, was hij met stomheid geslagen. “Heb ik dat boek geschreven? Daar weet ik niet van.” Hij pakte van de boekenplank zijn boek: Een Eerlijcke plaets' (2002). Die hij had geschreven! Hij liet zich tijdens de boekuitreiking graag fêteren en veel mensen gaven hem de hand en bedankten hem voor zijn grote inzet. Het deed hem zichtbaar goed. Dit was waarschijnlijk zijn laatste publieke bijeenkomst waarin hij een hoofdrol speelde*. Toen mijn vrouw hem na afloop in zijn rolstoel terugbracht naar Pieter Pauw grapte hij: “moet ik weer terug naar het gesticht?”

Enkele weken geleden was ik bij Ton om een bloemetje te brengen. Hij was in korte tijd enorm achteruitgegaan en had zijn decorum verloren. En vooral zijn humor was afwezig -dat was alarmerend-. Wie Ton kent weet dat hij altijd in was voor een grap. Ton was door zijn vele contacten besmet geraakt met joodse humor kun je wel stellen.

Mijn raakvlak met Ton, en veel anderen, waaronder ook medewerkers van Pieter Pauw, was zijn grote liefde voor het Joodse volk en Israel. Het zien van een davidsster aan de ketting om de nek van de verpleeghuisarts, zo hoorde ik onlangs van haar, maakte veel los bij hem en deed hem nog even opleven.

Met het heengaan van Ton verliezen we een groot en hartelijk mensch die de Joodse geschiedenis van Wageningen en omgeving op de kaart heeft gezet. De stichting staat nu in een geheel ander tijdsbestek waarin een achter Israel staat tot vraagtekens leidt, ook in Wageningen. Een besef van de geschiedenis in onze kleine stad is dan belangrijk om de huidige ontwikkelingen van context te voorzien. Ontwikkelingen vanaf 7 oktober vorig jaar zijn Ton waarschijnlijk ontgaan. Op het fundament dat Ton voor onze stichting heeft gelegd kunnen wij verder bouwen.
Bedankt voor jouw grote bijdrage Ton!

* (naschrift JM)- op de herinneringskaart die na afloop van de rouwdienst werd uitgereikt las ik dat Ton, als enige nog levende oprichter, ook op 17 april 2023 tijdens het 50 jarig jubileum van de Historische Vereniging Oud Wageningen nog in het zonnetje is gezet.