Voordracht Jaap Meijer

'Onthulling van het ontwerp van de maquette van de synagoge van Wageningen (1903 -1940)'

23-3-2023

Inleiding

Door de 2e wereldoorlog, assimilatie en emigratie is de Joodse gemeenschap in Nederland sterk geslonken en groeit nauwelijks. Ook hierdoor is levende Joodse cultuur tegenwoordig voornamelijk nog te vinden in de grotere steden. De Joodse bevolking in Wageningen is teruggelopen van een honderdtal zielen in 1939 tot ongeveer een klein aantal nu. Het minimum aantal van 10 volwassen mannen (een minjan) voor een synagogedienst zal niet gehaald worden.

Zojuist is het eerste boek van Joods Wageningen en de Tweede Wereldoorlog aan de burgemeester overhandigd. Daarin staat beschreven dat, met de beschieting van de synagoge in de meidagen van 1940, het hart van de joodse gemeenschap is verdwenen. Bij de totstandkoming van de geschiedenis van die Joodse gemeenschap in Wageningen bleek dat een zichtbare herinnering aan de verdwenen synagoge als een gemis wordt gezien. De huidige herinneringssteen aan de Walstraat schiet tekort.

Als stichting Joods Erfgoed willen we die synagoge van Wageningen in herinnering brengen. De synagoge is waarschijnlijk de enige synagoge in Nederland die door Hollands artillerievuur vanaf de Grebbeberg) is verwoest. Met het verdwijnen van dit gebouw is er nauwelijks besef dat er een synagoge in Wageningen heeft gestaan.

Elk jaar vinden er herdenkingen plaats bij het huidige Joodse Monument aan de Walstraat (Auschwitz Memorial Day, stille tocht 4 mei). De tocht langs de bronzen maquette van de sjoel is volgens onze stichting een belangrijke aanvulling op het Joodse Monument, de 350 jaar oude joodse begraafplaats en de herinneringsstenen.

De synagoge getuigde tot de Tweede Wereldoorlog van een bloeiend, lokaal en regionaal Joodse leven. Een tastbare herinnering d.m.v. een bronzen maquette aan de Walstraat zou op zijn plek zijn om dit “gat” in de geschiedenis te vullen, zodat het verhaal in herinnering blijft en doorgegeven kan worden (ook) aan de komende generaties.

Afbeelding. Voordracht over het hoe en waarom van de maquette van de synagoge door Jaap Meijer (bron: Philip Menco).

Het vierstappenplan

1- Onthullen ontwerp

Het ontwerp van de beoogde maquette in 3D wordt zometeen onthuld door de kunstenaar Amiran Djanachvili in aanwezigheid van de burgemeester en u als genodigden. Ook dank aan Hans van der Beek die een eerste, kleiner model van de synagoge heeft gemaakt. Deze is in de collectie van museum de Casteelse Poort opgenomen. 

Afstemming
Het ontwerp is op verzoek van Stichting Joodserfgoed Wageningen door de kunstenaar afgestemd met opperrabbijn Binyomin Jacobs (het moest natuurlijk wel kosher zijn). De locatie en het ontwerp is besproken met burgemeester van Wageningen, Floor Vermeulen en Maarten van den Wijngaart, beleidsadviseur Cultuurhistorie (en Monumentenzorg).
Het monument is reeds aangekondigd bij Beelden van Wageningen (Laurens van der Zee en Liz Spit).

Waarom vandaag?
De inwijding van de synagoge vond plus op 29 maart 1903. Dat is de 1e dag van de maand Nisan in het jaar 5663 volgens de joodse kalender. 

(Volgens de Misjna is dit de 1^e dag van de zevende maand van het joodse jaar)

Volgens de Thora is vandaag de 1e dag van de 1^e maand van het joodse jaar. Dus de dag van inwijding was om symbolische redenen gekozen. 

Hasjem (God) zei tegen Mosje en Aharon, nog in Egypte: ‘Voortaan moet deze maand bij jullie de eerste maand van het jaar zijn.’— Sjemot (Exodus) 12:1-2

Dat rechtvaardigt een voortzetting van de symboliek van deze dag en wel op deze dag + 120 jaar*. Dan komen we in de joodse jaartelling uit op: 1 Niesan 5783 = 23 maart 2023.

Bereesjiet (Genesis) 6:3 '(na de zondvloed) zijn dagen (de leeftijd van de mens) zullen 120 jaar zijn'. 

Met verjaardagen wensen joden elkaar toe dat ze 120 jaar oud mogen worden, een verwijzing naar de leeftijd waarop Mosje/ Mozes stierf.

De knesset (parlement in Israël) bestaat uit 120 leden et cetera.

2- Werving voldoende middelen 

Er is € 14.000 nodig voor het ontwerp, bronsgieten, plaatsen en de aankleding van de plek aan het Plantsoen / Walstraat.

Er is een boekentafel war het boek en enkele andere boeken van onze stichting liggen. De opbrengst van het boek (en de andere boeken) Joods Wageningen en de Tweede Wereldoorlog , een kroniek en een herinnering is voor de aankoop en plaatsing van de bronzen maquette. Ook kunt u bij de boekentafel een donatie doen door een bedrag over te maken op ons bankrekeningnummer (NL86 RABO 0397 033 184) van Joods Erfgoed Wageningen (onder vermelding van: "donatie maquette synagoge".)

Wij zijn een ANBI stichting (RSIN: 806446523). Uw gift is daarom aftrekbaar van de belasting.

Stand van zaken donaties
Gisteren was € 2.000 van het benodigde bedrag van € 14.000 binnen. Op onze website houden we de stand van zaken bij door een thermometer die uiteindelijk zal moeten oplopen tot het benodigde bedrag. Zodra dat binnen is kunnen we de opdracht verstrekken voor het maken van de sculptuur, waarna het bronsgieten en het plaatsen van de maquette op een betonnen sokkel kan plaatsvinden. 

De opdracht is dus afhankelijk van voldoende financiering.

3- Verlenen opdracht

De kunstenaar heeft op verzoek van onze stichting het ontwerp gemaakt dat zometeen onthuld zal worden. Het is ongebruikelijk om zo’n ontwerp te laten zien, maar omwille van het draagvlak was hij bereid dit te tonen en hier aanwezig te zijn.

Plaats maquette nabij de hoek Walstraat/Plantsoen.

Jullie zijn getuige van de onthulling van het ontwerp van de maquette. Het is dus niet van de bronzen versie die nog gegoten moet worden! 

Voor het gebouw staat Mosjee, een jongen van 13 die vandaag, met zijn Bar Mitzvah, volwassen is geworden en die we de mooie leeftijd van 120 jaar toewensen (Amiran Djanashvili zal e.e.a. toelichten).

4- Plaatsen en onthullen van de maquette

Nadat de opdracht kan worden verleend wordt de bronzen maquette op een nader te bepalen dag geplaatst en in aanwezigheid van genodigden wederom (maar nu niet als ontwerp maar als beeld) onthuld. De bij ons bekend zijnde geregistreerde donateurs worden uitgenodigd en publiek is dan van harte welkom.

Afbeelding. Onthulling van het ontwerp van de maquette door Jaap Meijer, Hans van der Beek, Floor Vermeulen en Amiran Djanashvili (bron: Philip Menco).